Dat de klimaatverandering grote gevolgen heeft voor onze veiligheid achter de dijken is genoegzaam bekend. Sinds 2010 werkt Nederland in het Deltaprogramma aan de bescherming tegen overstromingen (zie kader). De nieuwe veiligheidsnormen voor de primaire keringen, die vanaf 2017 wettelijk van kracht zijn, houden daar al rekening mee. We staan nu voor een grote landelijke versterkingsopgave die in 2050 moet zijn afgerond. De opgave start met een veiligheidsoordeel over de kering. De vierde beoordelingsronde loopt momenteel. In het hele proces van beoordelen en versterken worden veel gegevens uitgewisseld en zijn vele organisaties betrokken. Het Waterveiligheidsportaal ondersteunt deze gegevensuitwisseling, zodat de informatie herleidbaar en onweerlegbaar wordt vastgelegd. Een belangrijk bijkomend voordeel is dat via dit portaal een schat aan gegevens over de keringen beschikbaar komt. Dit biedt kansen voor inzicht en innovatie!

Het waterveiligheidsportaal

Samenwerking is een belangrijk uitgangspunt bij het beheren van de primaire keringen en deze aan de norm te laten voldoen. Om dit goed te laten verlopen, moeten alle betrokken organisaties over dezelfde eenduidige informatie beschikken. Alleen op die manier werkt iedereen vanuit eenzelfde landelijk veiligheidsbeeld van de primaire keringen. Tegelijkertijd is er vanuit waterveiligheid een belang om transparant te zijn over de veiligheid tegen overstromingen en de programmering en uitvoering van dijkversterkingen. De  ervaringen uit voorgaande toetsronden lieten zien dat er een grote behoefte was de informatiestromen tussen de verschillende organisaties die betrokken zijn in het beoordelings- en versterkingsproces efficiënter en beter herleidbaar te maken. 

Hiervoor is binnen het Hoogwaterbeschermingsprogramma het Waterveiligheidsportaal (WVP) ontwikkeld, in nauwe samenwerking tussen Rijkswaterstaat, de waterschappen, ILT en het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Uiterlijk 2023 moeten alle primaire waterkeringen zijn beoordeeld door de keringbeheerders (waterschappen en Rijkswaterstaat). De beoordelingsgegevens worden via het Waterveiligheidsportaal aangeboden aan de ILT. Deze controleert of de beoordeling van het traject conform de voorschriften van het Wettelijk Beoordelingsinstrumentarium (WBI) is uitgevoerd. Daarna kunnen keringbeheerders de keringen die moeten worden versterkt, aanmelden bij het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Na aanmelding vindt de subsidieverstrekking per projectfase plaats en wordt de voortgang van het versterkingsprogramma bijgehouden. Het Waterveiligheidsportaal faciliteert al deze werkprocessen.  

Dit levert veel op!

Het beschikbaar komen van deze gegevens levert veel op. Actueel inzicht in de voortgang van de beoordeling en het doorlopende versterkingsprogramma draagt bij aan de gewenste transparantie. De gestandaardiseerde vorm van beoordeling (WBI) en de gegevensuitwisseling maakt het proces herleidbaar.  

De beoordelingsresultaten en de onderliggende toetsgegevens, bieden mogelijkheden voor betere prioritering en programmering van versterkingsmaatregelen. Immers, niet alles kan in één keer, dus we moeten zorgen dat we een goed beeld hebben van de urgentie van de verschillende versterkingsprojecten. Op basis van vergelijkbare gegevens kunnen op bestuurlijk niveau de verantwoorde keuzes gemaakt worden.  

Daarnaast kan één portaal voor de gegevens een enorme impuls bieden voor onderzoek en innovatie. We weten al veel over specifieke kenmerken en faalmechanismen van dijklichamen. Daar zijn we in de wereld groot mee geworden. Dat veel van deze gegevens nu beschikbaar komen in een gestandaardiseerde vorm voor alle 3500 kilometer aan primaire keringen, is nieuw.

biedt kansen voor inzicht en innovatie!

Meerlaagse veiligheid 

Onze keringen op orde (preventie) brengen, staat niet op zich. Klimaatverandering dwingt ons ook andere maatregelen te nemen in de ruimtelijke ordening en zelfs crisisbeheersing. Ruimtelijke aanpassingen richten zich op een robuustere inrichting van het stedelijke gebied en op vitale en kwetsbare functies. Calamiteitenbestrijding omvat de rampenbeheersing en evacuatiestrategieën. Het concept van verschillende lagen veiligheid wordt de meerlaagsveiligheids genoemd. Het Waterveiligheidsportaal draagt het WVP voornamelijk bij aan het voorkomen van overstromingen. Binnen deze “zuil” is de informatievoorziening ontegenzeggelijk naar een hoger plan getild. Ook binnen de andere twee lagen worden initiatieven genomen om de informatievoorziening verbeteren, zij het dat de uitwerking verschilt per ontwikkeling. Er liggen kansen om deze ontwikkelingen te versterken. 

De Europese Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR) verplicht de EU lidstaten om overstromingsgevaar- en - risicokaarten te maken, en doelen en maatregelen te definiëren voor het beperken van de gevolgen van overstromingen, zowel in nationale als regionale context. Omdat deze maatregelen alle aspecten bevatten van  meerlaagsveiligheid biedt het de mogelijkheid een integraal landelijk beeld van maatregelen te creëren. Versterkingsmaatregelen die in het Waterveiligheidsportaal zijn opgenomen, maken daarvan onderdeel uit. Een andere meerwaarde op termijn is een actueel landelijk beeld van de overstromingskansen op iedere locatie. Met het doorlopende dijkversterkingsprogramma verandert dit beeld continu. Dijktrajecten die in het ene jaar nog onder de veiligheidsnormen liggen, voldoen na versterkingsmaatregelen over het algemeen wel aan de norm. Dit heeft tot gevolg dat de overstromingskansen direct in de regio, maar ook stroomopwaarts of -afwaarts veranderen. Voor bijvoorbeeld crisisbeheersing is dit cruciale informatie.  

Met het Waterveiligheidsportaal is de informatievoorziening rond het beoordelings- en versterkingsproces al sterk verbeterd. De echte kansen liggen nog voor ons. Het portaal biedt ons mogelijkheden om ook de informatievoorziening over overstromingsrisico’s en calamiteitenbestrijding fundamenteel te verbeteren. Het begin is gemaakt…