Slagvaardiger waterbeheer met Dashboard Bestrijdingsmiddelen van Delfland
In november 2025 lanceerde het Hoogheemraadschap van Delfland het Dashboard Bestrijdingsmiddelen in Glastuinbouwgebieden. In 2025 ging de Kaartviewer van het Waterkwaliteitsportaal online. Het grootste verschil tussen beide viewers is de ‘leeftijd’ van de getoonde data. Het Dashboard Bestrijdingsmiddelen geeft inzicht in de actuele situatie in het beheergebied van Delfland. Dat maakt het mogelijk om slagvaardig te reageren op normoverschrijdingen. Functioneel vertonen beide viewers overeenkomsten. Dat roept de vraag op of in de toekomst bij de ontsluiting van waterdata meer krachtenbundeling en samenwerking wenselijk en mogelijk is.
Voorbij de data van gisteren
Op 6 november 2025 vond in Utrecht de Netwerkdag Informatiehuis Water plaats. Het thema van de dag was ‘Voorbij de data van gisteren’. Het Informatiehuis Water verzamelt de waterkwaliteitsdata van de waterschappen en voegt die samen tot informatieproducten. Daarmee maken we inzichtelijk hoe we er in Nederland voor staan, onder meer voor de rapportage over de Kaderrichtlijn Water. Die data betreffen altijd het jaar dat voorafgaat aan het rapportagejaar. Tijdens de Netwerkdag werd gediscussieerd over de vraag wat de watersector nodig heeft om de urgentie van te nemen maatregelen bij te benen. Welke kansen zien we en waar moeten wij (samen) aan werken?
Behoefte aan actueel inzicht
Ja, er is behoefte aan inzicht in een zo actueel mogelijke stand van zaken van de oppervlaktewaterkwaliteit. In het geval van het Hoogheemraadschap van Delfland gaat het daarbij onder meer om de vraag naar actuele, gedetailleerde data over de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater van het glastuinbouwgebied van het Delfland.
Rob Hoefnagel (coördinator van de vakgroep Waterkwaliteit van HH Delfland) licht dit toe: “Ons bestuur wil op de hoogte gehouden worden van overschrijdingen die in de glastuinbouw plaatsvinden. Gemeenten willen elk kwartaal weten of er overschrijdingen zijn. Onze handhavers moeten ook voortdurend weten in welke polder iets speelt om te kunnen bepalen of meer monitoring nodig is. Als ergens sprake is van een (te) hoge concentratie stoffen, moet daar direct actie op worden ondernomen. Je kunt dan niet wachten op een jaartoetsing en een incidentele overschrijding zie je onvoldoende terug in een jaargemiddelde.”
Dashboard Bestrijdingsmiddelen in Glastuinbouwgebieden
De behoefte aan inzicht in de actuele situatie om te kunnen reageren op een acute vervuiling of het effect van een maatregel direct te kunnen controleren, vormde de aanleiding voor de ontwikkeling van het Dashboard Bestrijdingsmiddelen in Glastuinbouwgebieden. Het dashboard toont per polder waar overschrijdingen plaatsvinden en welke pesticiden dan worden aangetroffen. Die transparantie geeft ondernemers concrete handvatten om verbeteringen door te voeren zoals het dichten van lekkages *).
In het Dashboard Bestrijdingsmiddelen worden de resultaten van de normtoetsingen van bestrijdingsmiddelen weergegeven. Zowel de jaartoetsing als de indicatieve overschrijdingen. De indicatieve overschrijdingen komen tot stand door een individuele meting te toetsen aan de norm en daar de uitschieters (> 10x de norm) uit te halen.
*) Uit “De waterkwaliteit verbeteren? Dat vraagt om een cultuuromslag | LinkedIn”, een interessant artikel van Piet-Hein Daverveldt, dijkgraaf van het Hoogheemraadschap van Delfland, dat hij schreef naar aanleiding van de discussie op de Netwerkdag Informatiehuis Water. Hierin noemt hij onder meer het Dashboard Bestrijdingsmiddelen van HH Delfland als belangrijk hulpmiddel.
Realisatie op basis van eigen keuzes
De eerste versie van het Dashboard Bestrijdingsmiddelen werd al jaren geleden opgezet, maar was lang onvoldoende gebruiksvriendelijk om breed te worden ingezet. Jeanine Lenselink begon 2 jaar geleden bij HH Delfland in de rol van adviseur Waterkwaliteit. Haar ervaring met zowel data-uitwisseling en programmeren als het uitvoeren van chemietoetsingen kwam goed van pas bij de doorontwikkeling van het dashboard. Ongeveer een half jaar geleden werd een goed werkende basisversie opgeleverd. Werd daarbij ook gebruik gemaakt van de tools die andere waterschappen al hebben gerealiseerd?
Jeanine: “We hebben eigenlijk alles zelf ontwikkeld in een dataplatform en op een manier die goed past in onze infrastructuur. Ik heb wel eens een herbruikbaar script gehad van het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard. Die heb ik omgeschreven naar de programmeertaal waarmee wij werken. Bovendien kiezen veel waterschappen voor de ESRI-omgeving (GIS-omgeving) om data te visualiseren, terwijl wij hebben gekozen voor een Microsoft-product. Dat sluit namelijk het beste aan bij ons dataplatform, datagedreven werken en onze werkomgevingen. Zo konden we functies het beste koppelen, integreren en automatiseren.”
“De data komen uit AquaDesk, die gebruik maakt van de Aquo-standaard en Digitale Delta API,” gaat Jeanine verder. “Wij hebben ervoor gekozen daar naast ecologische data ook al onze chemiedata in te zetten. De AquaDesk is onze bron. Ons dataplatform haalt daar dagelijks nieuwe data op om in het dashboard te tonen. In het dashboard kun je gebruik maken van interactieve presentaties met diverse functies en filters. We noemen het nu nog ‘Dashboard Bestrijdingsmiddelen in Glastuinbouwgebieden’ maar we gaan het uitbreiden met stikstof en fosfor. Dus het wordt eigenlijk het ‘Dashboard Glastuinbouw.”
Niet alleen de eigen collega’s, bestuurders en gemeenten zijn geïnteresseerd in de data. Ook burgers en de pers hebben interesse. Het dashboard is dan ook voor iedereen toegankelijk via de website van het Hoogheemraadschap van Delfland: Dashboard bestrijdingsmiddelen in glastuinbouwgebieden.
Meer samenwerking?
Bijna elk waterschap heeft inmiddels wel een website of dashboard voor bepaalde gegevens. Is meer onderlinge verbinding, kennisuitwisseling en gezamenlijke ontwikkeling gewenst?
Rob, die binnen het Hoogheemraadschap van Delfland ook laboratoriumcoördinator is voor AQUON, dat voor 9 waterschappen analyses uitvoert, zegt: “Wij hebben voor de eerste versie van het dashboard wel gekeken naar wat andere waterschappen doen. Maar ik merk ook dat alle waterschappen op hun eigen manier data ontsluiten. Je ziet dat iedereen de neiging heeft zich vast te houden aan de eigen aanpak en vorm. Iedereen vindt zichzelf best uniek. Dan is het best lastig om tot een standaard te komen. Het zou handig zijn als we meer zouden structureren en meer samen zouden doen. Dan werken we efficiënter en ontsluiten we de data op een meer consistente manier. Dat is fijn voor de gebruikers ervan. We zijn een open overheid met open data, iedereen moet erbij kunnen.”
Dashboard versus Kaartviewer in het Waterkwaliteitsportaal
En dan last but not least: Wat is nu het wezenlijke verschil tussen het Dashboard Bestrijdingsmiddelen en de Kaartviewer van Het Waterkwaliteitsportaal?
Functioneel verschillen ze niet veel van elkaar. Beide viewers zijn interactief en specifieke data kan met filters worden uitgelicht. Het verschil zit met name in de ‘leeftijd’ van de getoonde data. “Het dashboard van het Hoogheemraadschap van Delfland toont specifieke, actuele data over bestrijdingsmiddelen,” zegt Rob. “De gegevens in het Waterkwaliteitsportaal, en ook in bijvoorbeeld de Bestrijdingsmiddelenatlas, zijn belangrijk en waardevol maar ‘te oud’ voor wat wij er als waterbeheerder in een glastuinbouwgebied mee moeten en willen doen. De gegevens in die twee portalen zijn van vorig jaar en daarmee kunnen wij onze stakeholders niet op de hoogte houden van de actuele situatie. Wij moeten dagelijks kunnen werken met zo recent mogelijke data.”
Gelijktijdig onderschrijven Rob en Jeanine het belang van landelijke beelden over de waterkwaliteit, zoals die in de Kaartviewer en KRW Dataviewer van het Waterkwaliteitsportaal te zien zijn. “Dat je de data van alle waterschappen in kunt zien en dus ook bijvoorbeeld kunt kijken of een bepaald probleem zich ook bij anderen voordoet, dat is hier wel een groot voordeel van,” zegt Rob. “Ons dashboard is echt vooral handig voor ónze interpretatie van ónze eigen gegevens. Dat we die nu gemakkelijk kunnen inzien, scheelt ons heel veel tijd.”
Met elkaar in gesprek hierover?
Kom naar onze presentatie ‘Hoe is de Nederlandse waterkwaliteit vandaag?’ door Hinne Reitsma van het Informatiehuis Water en Rob de Moor van Aquon op de Waterinfodag d.d. op 5 maart 2026 in ’s Hertogenbosch!